Chwilio'r wefan
English

Castell Abertawe

Yn hollol glwm â dynion a merched mwyaf pwerus ac uchelgeisiol yr Oesoedd Canol, mae hanes y castell fel llyfr 'pwy yw pwy' canoloesol, yn llawn llofruddio, trefnu priodasau cyfleus, twyllo a chreu cysylltiadau cyfrwys.

Mae caer ganoloesol Abertawe wedi goroesi gwarchae, gwrthryfel a'r Blitz - yn oroeswr go iawn yng nghalon y ddinas. Dilynwch ni i ganfod rhagor o straeon cudd y castell.

Oddeutu'r flwyddyn 1106, adeiladodd Henry de Beaumont, Arglwydd Normanaidd cyntaf Gŵyr, y castell cyntaf o bren ar y bryncyn hwn a oedd yn cynnig amddiffynfa naturiol uwchben yr Afon Tawe. Dyma gychwyn brwydr am 200 o flynyddoedd rhwng Arglwyddi'r Mers a Thywysogion Cymru i geisio rheolaeth dros Abertawe a Phenrhyn Gŵyr.

Castle Square

Castell Abertawe erbyn heddiw

Er bod y castell yng nghysgod yr adeiladau o'i gwmpas erbyn heddiw, mae'n parhau i oroesi yng nghalon y ddinas.

Postcard of Swansea Castle © City & County of Swansea: Swansea Museum Collection

Bywyd ar ôl oes Arglwyddi Gŵyr - yr ugeinfed ganrif

Roedd sawl defnydd i'r castell a gwnaed ychwanegiadau ac addasiadau yn aml.

Swansea Castle c 1800 © West Glamorgan Archive Service

Bywyd ar ôl oes Arglwyddi Gŵyr - y bedwaredd ganrif ar bymtheg

Yn y 19eg ganrif, adeiladwyd Swyddfa Bost fawreddog yn lle'r neuadd y dref yn y cwrt ac roedd adeiladau diwydiannol yn llenwi'r ffos rhwng yr hen gastell a'r castell newydd.

Engraving of Swansea Castle 1741 © Private Collection

Bywyd ar ôl oes Arglwyddi Gŵyr

Roedd pethau'n llawer tawelach ar ôl i Arglwyddi'r Mers a Thywysogion Deheubarth roi'r gorau i ymladd, er i borthdyllau gwn gael eu hychwanegu i'r tŵr oddeutu cyfnod Rhyfeloedd y Rhosynnau (1455-87), pan oedd Penrhyn Gŵyr ym meddiant yr Arglwydd Herbert o Raglan.

Statue of Owain Glyndwr - Corwen © Crown copyright (2014) Visit Wales

1400 - Rhagor o wrthryfelwyr Cymreig a rhai ysbiwyr y Saeson

Ar ôl can mlynedd heb unrhyw ymosodiadau, daeth y castell dan fygythiad eto pan gyhoeddwyd Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru gan ei gefnogwyr yn 1400.

Hugh Le Despenser the Younger from the “Founders' and benefectors' book” of Tewkesbury Abbey, Bodleian Library, Oxford

1320 - Oes Teulu De Mowbray

Pan fu farw unig fab William, penderfynodd wneud ei ferch hynaf Alina, a'i gŵr John de Mowbray, yn etifeddion Arglwyddiaeth Gŵyr.

Swansea Castle with ships c. 1797 © West Glamorgan Archive Service

1200 - 1320 - Oes Teulu De Breos

Nid oedd y gwrthdaro mor syml â'r Cymry yn erbyn y Saeson. Roedd hwn yn gyfnod o geisio goruchafiaeth wleidyddol, yn enwedig oddeutu amser y Magna Carta.

View of Swansea c.1860 © Glynn Vivian Art Gallery

1100 - 1200 - Tywysogion Cymru ac Arglwyddi'r Mers

Pan gipiodd Gwilym Goncwerwr goron Lloegr yn 1066, ni wnaeth gymryd rheolaeth dros Gymru.

Wedi'i bweru gan GOSS iCM